Fotografia awangardowa

W obliczu gwałtownych przemian na przełomie XIX i XX wieku sztuka zmieniła się nie do poznania. Rozłam w dość spójnej jak dotąd fotografii odzwierciedlał różnorodność polityczno-społecznych nurtów, które nie pozostawały bez wpływu na kulturę. Całkowite przewartościowanie i poszukiwanie nowych dróg rozwoju spowodowało w pierwszych latach nowego stulecia olbrzymie rozdrobnienie stylów i podejść, które spójną klamrą łączy fotografia awangardowa.

KLUCZOWI TWÓRCY FOTOGRAFII AWANGARDOWEJ:

Man Ray, László Moholy-Nagy, Albert Renger-Patzsch, Aleksandr Rodczenko, El Lissitzky, Gustavs Klucis

Trudno jest mówić w tym kontekście o wyznacznikach gatunkowych. Tak naprawdę nawet oddzielenie fotografii od innych dziedzin sztuki zdaje się w tym przypadku błędne. Awangarda jest bowiem zespołem tendencji, których wspólnym mianownikiem było odrzucenie dotychczasowych stylów. Kolejne powstawały jednak w oderwaniu od siebie, za cel stawiając poszukiwania nowych języków wyrazu. Nie powinno więc dziwić, że zarówno abstrakcja, jak i futuryzm, kubizm czy surrealizm spotkały się pod wspólnym szyldem: fotografia awangardowa. Często nawet jej reprezentanci sięgali w swej twórczości po inne dziedziny – malowali, pisali wiersze, zakładali kabarety.

W XIX wieku fotografia szybko zdobywała popularność, w czym bez wątpienia pomogła jej stylistyczna spójność. Zderzenie kultury i sztuki z przemianami społecznymi w pierwszej dekadzie XX wieku nie mogło pozostać jednak bez wpływu na to stosunkowo młode medium. Dadaiści i inni przedstawiciele nowych ruchów dostrzegali jego potencjał. Fotografia awangardowa pojawiła się więc stosunkowo szybko, ukazując wiele odcieni sztuki tamtych lat. Wraz ze stawiającym pierwsze awangardowe kroki w latach 1920-21 László Moholy-Nagy’em w Republice Weimarskiej rozwijał się Bauhaus. Węgier od 1923 wykładał na słynnej uczelni – wówczas wokół niej zaczęła gromadzić się awangardowa śmietanka towarzyska. W latach 30. XX wieku, gdy szkoła została zamknięta przez nazistów, Moholy-Nagy próbował kontynuować jej działalność w Chicago.

Jeszcze wcześniej fotografia awangardowa pojawiła się w Związku Radzieckim, wspierając ruchy rewolucyjne. Aleksandr Rodczenko zrezygnował wówczas z malarstwa, aby rozwinąć swój styl fotograficzny, który – podobnie jak u Moholy-Nagy’a – obejmował ukośne perspektywy, często ujęcia z góry. Jego prace, tak jak zdjęcia Ela Lissitzky’ego, Gustavsa Klucisa czy Maxa Pensona, starały się uchwycić przełomowy moment w historii i życiu kraju. Fotografia awangardowa nie miała jednak szans w starciu z brutalną siłą stalinowskiego reżimu…Europejska fotografia awangardowa szczególnie prężnie rozwijała się w latach 20. XX wieku. Kluczowym wydarzeniem dla całego ruchu, ale też dowodem na jego nierozerwalność rodzajową, była wystawa Film und Foto. Odbyła się ona w Stuttgarcie w 1929 roku i jest uznawana za pierwszą wielką wystawę europejskiej i amerykańskiej fotografii. Kuratorami byli László Moholy-Nagy i Zygfryd Giedion, natomiast promocję powierzono Janowi Tschicholdowi, który zaprojektował ikoniczny dziś plakat. Jego praca wywarła olbrzymi wpływ na rozwój typografii. Ciekawostką jest, że Tschichold – zwolennik modernistycznego designu, jeden z czołowych typografów XX wieku – inspirował się wystawą Weimar Bauhaus z 1923.